after great pain a formal feeling comes (Angela de la Cruz)

"Deflated"

"Ashamed"

 "Homeless"

"Hung"

"Flat"

"One feature of the old revolutionary abstraction that survives in recent works is a kind of demotic invitation to a (relatively) innocent eye to play the game of Seeing As. I don’t mean, though, Clement Greenberg’s innocent eye as „a machine unaided by the mind” (...). I mean, rather, an eye capable of laying down the gaze, capable of relaxing the demand for importance, meaning, value, and truth and letting the picture look back at us, speak to us; an eye that refuses to be shamed by its temptations to projection, identification, and empathy. „After great pain,” says Emily Dickinson, „a formal feeling comes.” The long goodbye of heroic modernism has been a great pain – and not just in the neck, as art historian T. J. Clark’s  Farewell to an Idea makes clear."

W. J. T. Mitchell, What do pictures want? The Lives and Loves of Images, The University of Chicago Press 2005

After great pain a formal feeling comes--
The nerves sit ceremonious like tombs;
The stiff Heart questions--was it He that bore?
And yesterday--or centuries before? 

The feet, mechanical, go round

A wooden way

Of ground, or air, or ought,

Regardless grown,

A quartz contentment, like a stone.

This is the hour of lead

Remembered if outlived,

As freezing persons recollect the snow--

First chill, then stupor, then the letting go.

(Wielki ból zastępuje rutyna cierpienia —

Jak trawa Grób, tak Nerwy porasta konwenans —

Zdrętwiałe Serce nie wie — czy to w nim te ćwieki

Naprawdę tkwiły? kiedy — Wczoraj? czy przed Wiekiem?

Stopy drepczą bezwiednie po Chodniku wąskim

Zdrewniałego Powietrza, Ziemi, Obowiązku —

I niezauważalnie

Twardnieje cierpienie

W Kwarc pogodzenia — w uciszenia Krzemień —

Ołowiana Godzina —

Kto przetrwał, ten ją wspomina

Tak jak ktoś, kto zamarzał, wspomina Biel Śnieżną —

Ziąb — potem Odrętwienie — potem wszystko jedno —

przeł. Stanisław Barańczak)

Recenzja książki A. Leśniaka "Obraz płynny. Georges Didi-Huberman i dyskurs historii sztuki"

Link: http://obieg.pl/ksi%C4%85%C5%BCki/19511

Poniżej początek tekstu:
"Georges Didi-Huberman to jeden z bardziej oryginalnych współczesnych historyków sztuki. Jego nasycone poetyckimi metaforami teksty uwodzą czytelnika, czyniąc z praktyki badania sztuki ekscytującą przygodę. Któż bowiem nie skusiłby się na epatującą przyjemnym dreszczykiem emocji eksplorację obrazu "rozdartego", "natarczywego" czy ujawniającego "piekielne skandowanie" względnie "falujący ruch wizualnego". W tekstach francuskiego autora pisanie o obrazie przeradza się z bezpiecznej intelektualnej czynności w akt odwagi. Doświadczenie sztuki nie jest w tej perspektywie bezinteresownym, kontemplacyjnym oglądem, lecz dynamicznym i cielesnym spotkaniem z fenomenem, który nie poddaje się pojęciowemu opanowaniu. Kolejne teksty Didi-Hubermana czytamy z wypiekami na twarzy, nawet jeśli dotyczą tak ponurych tematów, jak fotografie Holocaustu. Gdy jednak usiłujemy zrekapitulować ich treść, okazuje się, że sprawa nie jest prosta: lektura wciągnęła nas do tego stopnia, że utraciliśmy krytyczny dystans, a wraz z nim możliwość ogarnięcia całości tekstu. Stąd też powstaje potrzeba powrotu doń na chłodno, ewentualnie sięgnięcia po publikację rozjaśniającą poglądy francuskiego autora. Na miano takiej z pewnością zasługuje książka Andrzeja Leśniaka Obraz płynny. Georges Didi-Huberman i dyskurs historii sztuki."
Aneta Rostkowska

Uwagi na temat semi-teoretycznych dyskursów o sztuce (na przykładzie Krótkiej historii Grupy Ładnie)

Tekst o powyższym tytule ukazał się w najnowszym numerze magazynu Punkt. Zachęcam do lektury i dyskusji w komentarzach do tego posta. Poniżej początek:

"Pisanie o sztuce jako oddawanie jednego medium za pomocą drugiego nigdy nie było proste. Poststrukturalizm zwracając uwagę na zespół różnego typu uwarunkowań i efektów każdego tekstu uczynił je jeszcze trudniejszym. Jak pisać, komunikować, czy wywierać wpływ, w obliczu nieuchronnej fluktuacji znaczeń? Jak poradzić sobie z towarzyszącymi każdej wypowiedzi wykluczeniami? Jak zachować choć trochę intersubiektywności (jeśli nie – to po co w ogóle pisać, mówić itd.?), nie pozbawiając pisanego tekstu emocjonalności, żywości i zaangażowania? Jak obrócić na swoją korzyść skutkujące zestawem przed-sądów własne usytuowanie w konkretnym miejscu, czasie, okolicznościach? Każdy piszący o sztuce, kto przyswoił sobie – nawet z zastrzeżeniami – poststrukturalistyczną lekcję, prędzej czy później zostaje zmuszony do zadania sobie tych pytań. Nie dziwi zatem to, że większość poważnych czy po prostu pretendujących do naukowości tekstów o sztuce rozpoczyna się obecnie od metodologicznego wstępu. Autotematyczność stała się koniecznością, czy się tego chce, czy nie.

Co ciekawe, i – w świetle powyższego – całkowicie zrozumiałe, ta wzmożona autorefleksja przyczyniła się do wypracowania nowych sposobów pisania o sztuce. Środków mających w założeniu pokonać, względnie w jakimś stopniu zniwelować, ograniczenia tradycyjnego naukowego dyskursu. Wspólną cechą części z nich jest swoista anty-teoretyczność przejawiająca się w niechęci do budowania syntezy i stawiania mocnych tez. Twórcy tego rodzaju tekstów starają się za wszelką cenę pozostawać „blisko” przedmiotu badań, a więc – zachować wrażliwość na jego niuanse, momenty, w których rozszczepiają się sensy, słowem – wszystko to, co decyduje o jego specyfice. W swoich tekstach często przywołują emocje, jednostkowe wypowiedzi (wywiad) i elementy biografii (własnej lub cudzej), akcentując tym samym subiektywne nacechowanie każdej wypowiedzi. Nie stawiają się w pozycji bezstronnych obserwatorów (autorów „mocnych”), lecz świadomie wybierają pozycję autora „słabego” oddając siebie i swych czytelników swobodnej jouissance.

W dalszej części tekstu będę nazywać tego typu formy „semi-teoretycznymi”: „teoretycznymi” – bo stanowią pewną formę teoretyzowania, czyli - zebrania danego materiału w całość, a „semi” – bo owo teoretyzowanie ma w zamyśle ich autorów przyjmować możliwie skromną postać – bez pretensji do kompletności, bez prób szczególnego porządkowania itd. Przykładów można podać sporo – z pewnością zaliczają się do nich autorzy wywodzący się z kręgu francuskojęzycznego, na przykład Georges Didi-Huberman. W moim eseju chciałabym jednak zająć się interesującą pod tym względem książką, która pojawiła się na gruncie polskim – Krótką historią Grupy Ładnie autorstwa Magdaleny Drągowskiej, Dominika Kuryłka i Ewy Małgorzaty Tatar (korporacja ha!art, Kraków 2008)."

Jerzy Ludwiński i teoria sztuki – refleksje po spotkaniu w krakowskim Bunkrze

Klub Bunkra Sztuki zorganizował w czwartek spotkanie poświęcone nieżyjącemu już krytykowi i animatorowi sztuki Jerzemu Ludwińskiemu. Asumpt do wydarzenia dała publikacja dwóch zbiorów tekstów tego autora: „Sztuka w epoce postartystycznej i inne teksty”, pod redakcją Jarosława Kozłowskiego oraz „Epoka błękitu”, pod redakcją Jerzego Hanuska.

Podczas dyskusji padło pytanie o aktualność refleksji Ludwińskiego nad sztuką. Wciąż zastanawiam się nad odpowiedzią na nie, przy okazji kontynuując zaczętą przed spotkaniem lekturę tekstów. Wydaje się – jak słusznie zauważył w trakcie rozmowy w Bunkrze prof. Kozłowski – że pytanie to nie do końca pasuje do postawy Ludwińskiego. Jego celem nie było bowiem tworzenie teorii sztuki, a więc czegoś, co z założenia powinno być kompletne, systematyczne, spójne i przede wszystkim trwale obowiązujące. Wręcz przeciwnie konsekwentnie unikał on budowania teorii, co przejawiało się m.in. w tym, że rzadko kiedy spisywał swe myśli, by następnie je opublikować. Wspomniane publikacje zawierają w przeważającej części treść jego licznych wystąpień, spisaną przez bezpośrednich słuchaczy lub z nagrań. Z tego też najprawdopodobniej powodu – jak zauważył Jerzy Hanusek - refleksja Ludwińskiego nie zaistniała na szerszą skalę w społeczności akademickiej. Taka postawa zgadza się z obecnym w większości jego tekstów przekonaniem o różnorodności współczesnej sztuki, która w połączeniu z jej szybko zmieniającym się kształtem, utrudnia – jeśli nie uniemożliwia – budowanie teorii.

Ludwiński zdawał sobie ponadto sprawę z opresyjności teorii sztuki – towarzyszącej każdej teorii zdolności wykluczania z pola sztuki artystów nie mieszczących się w jej kategoriach (na takie podejście wskazują w szczególności takie teksty jak: „Perspektywy krytyki artystycznej” oraz „Największe pomyłki krytyki”).

Mimo tego zagrożenia Ludwiński dokonywał refleksji nad sztuką, jednakże czynił to w sposób nietypowy – efemerycznie (tylko wykłady, mała ilość publikacji), skromnie (z nieustającą świadomością możliwości popełnienia błędu, np. w tekście „Sztuka w epoce postartystycznej” pisze on wprost, że uporządkowanie struktury rewolucji artystycznej to zabieg „bardzo ryzykowny i skazany na niepowodzenia”) oraz często tworząc - zamiast tekstów - liczne diagramy, rysunki i notatki (to z nich korzystał w trakcie swych wystąpień). To ostatnie ciekawi mnie w tym kontekście najbardziej: Ludwiński (nie wiem czy świadomie - chyba nie) wygłaszając wykłady i konstruując wypełnione słowami schematy i rysunki – formy z pogranicza języka i obrazu /dyskursywności i wizualności/ wypracował nową formę 'teorii sztuki'. Zwrócmy uwagę na to, że w zasadzie jedynie te wizualne twory w wymienionych publikacjach są autentykami – w sensie bycia wytworzonym całkowicie i wyłącznie przez samego autora. Trudno je nazwać ilustracjami (choć wymienione publikacje do tego skłaniają), bo często nie miały one ilustrować żadnego tekstu. Są raczej autonomicznymi formami wypowiedzi. Starannie wykonane (prawie brak skreśleń!), maksymalnie czytelne, niejednoznaczne, niekompletne, modyfikowalne, nielinearne (Ludwiński interesował się poglądami G. Kublera, który opowiadał się za nielinaerną wizją historii) i zmuszające odbiorcę do wysiłku interpretacyjnego, doskonale wyrażają reprezentowaną przez Ludwińskiego quasi-antyteoretyczną postawę. Biorąc pod uwagę sceptycyzm względem teorii, jaki w XX wieku zapanował wśród historyków i teoretyków sztuki, trudno odmówić temu autorowi aktualności.

Fotografie przedstawiają rysunki z publikacji "Sztuka w epoce postartystycznej i inne teksty". 

Kolejna edycja projektu Dyscypliny/Sztuki: Psychoanaliza i teoria sztuki

Projekt Dyscypliny/Sztuki ma na celu prezentację i dyskusję różnorodnych stanowisk w obrębie teorii sztuki a także innych nauk, których przedmiotem może stać się artefakt. U podłoża przedsięwzięcia leży przekonanie o konieczności analizy artefaktów reprezentujących poszczególne gatunki sztuki z perspektywy różnych dyscyplin naukowych, stąd jego nazwa – DYSCYPLINY/SZTUKI.

Pierwszy etap poświęcony był teorii obrazu, tematem kolejnych spotkań (październik 2009-czerwiec 2010) będą natomiast związki teorii sztuki i psychoanalizy. W obszarze zainteresowań znajdą się m.in. takie tematy jak: forma i treść dzieła sztuki w perspektywie psychoanalitycznej, problem płci i orientacji seksualnej w sztuce i refleksji nad nią, aktualne wykładnie teorii Sigmunda Freuda, Hanny Segal i Jacquesa Lacana.

W następnym tygodniu naszym gościem będzie prof. Paweł Dybel. Zapraszam zarówno na seminarium (godz. 15, Małopolski Instytut Kultury), jak i wykład (godz. 18, Bunkier Sztuki) - oba wydarzenia w środę, 14.10.

Wszelkie informacje można znaleźć tutaj:
http://www.splot.art.pl/dyscypliny-sztuki
http://splot.art.pl/aktualnosci/401/prof-pawel-dybel-sztuka-fantazja-trauma-dyscypliny-sztuki

Link do tekstów:
http://picasaweb.google.pl/pawel.brozynski/WarsztatyFreudSegalLacan#

Link do strony spotkania na fb:
http://www.facebook.com/home.php#/event.php?eid=150104437082&index=1

prof. dr hab. Paweł Dybel (1951) – filozof, literaturoznawca jeden z najważniejszych polskich badaczy psychoanalizy i teorii kultury. Pracownik Instytutu Filozofii i Socjologii PAN oraz Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych UW. Swoją rozprawę habilitacyjną poświęcił antynomiom psychoanalizy freudowskiej. Stypendysta Thyssen Stiftung, Alexander von Humboldt Stiftung, DAAD, The Kosciuszko Foundation, The British Academy, Institut fűr die Wissenschaften vom Menschen. Mieszka i pracuje w Warszawie.

Masz dość pomnikowych pomyłek? Przeczytaj credo Projektu Miejskiego!

Fot.: Pomnik J. Piłsudskiego w Krakowie (źródło).

Projekt Miejski

Wyobraźmy sobie, że miasto to wieloelementowa układanka – olbrzymia struktura obejmująca place, dzielnice, ciągi komunikacyjne i centra handlowe; miejsca legendarne i naznaczone traumą, popularne i zapomniane. Wszystko to składa się na obszar coraz trudniejszy do ogarnięcia, dynamicznie rozwijający się organizm, w którym wspólnie egzystują setki tysięcy osób.

W miarę obcowania z miastem przestajemy zwracać uwagę na terytoria opuszczone, zaniedbane czy niedopasowane. Chadzając wytyczonymi ścieżkami, zapominamy o wielu częściach układanki. Stopniowo oswajając się z otoczeniem, przestajemy zauważać to, co przy bliższym spotkaniu mogłoby się okazać ciekawe. Miasto staje się dla nas przyjmowaną bezrefleksyjnie, przejrzystą pozbawioną pęknięć strukturą.

Miasto to również przestrzeń publiczna, w której na różne sposoby ujawniają się potrzeby mieszkańców. Każda, także mniejszościowa grupa ma prawo do dyskusji na miejskiej agorze. Ta gwarancja demokracji w przestrzeni publicznej – obecność płaszczyzny, na której każdy może się wypowiedzieć – jest warunkiem demokracji w ogóle.

Projekt miejski jest zakrojonym na szeroką skalę działaniem o charakterze społeczno-artystycznym. Składa się z trzech elementów:

- teorii – edukacja i dyskusja: wykłady, warsztaty, wystawy i publikacje na temat kształtowania przestrzeni publicznej (prezentacja różnych modeli jej kształtowania, ocena realizacji powstałych w polskich miastach);

- interwencji – wprowadzanie sztuki do miejsc wykluczonych, otwieranie nowych pól dla działalności artystycznej, odzyskiwanie przestrzeni postindustrialnych;

- debaty – uczestnictwo w konsultacjach wokół planów zagospodarowania przestrzennego, działania na rzecz zwiększenia wpływu społeczności lokalnych na decyzje podejmowane przez urzędy, umożliwienie każdej zainteresowanej stronie zabrania głosu, zapobieganie powstawaniu „czarnych punktów” (miejsc, które zostały ukształtowane bez dialogu społecznego).

Projekt ma za zadanie uwrażliwić mieszkańców polskich miast na problematykę przestrzeni publicznej jako pola dla wypowiedzi artystycznej. Chcemy odkryć na co dzień niedostępne i zapomniane elementy struktury miejskiej, wprowadzając je na nowo do obiegu dzięki społeczno-artystycznej aktywności.

Celem naszego projektu jest nie tylko ożywienie dyskusji o zagospodarowaniu przestrzennym, ale także skoordynowanie działań różnych podmiotów (stowarzyszeń, fundacji, urzędów) – zwłaszcza w takich miastach jak Kraków, który jest uważany za niezwykły pod względem urbanistyczno-architektonicznym.

Chcemy, aby ta dyskusja stopniowo obejmowała coraz szersze kręgi społeczeństwa. By przerodziła się w bogaty program edukacyjny dla mieszkańców, a poprzez akcje artystyczne ożywiające terytorium miast obfitowała w długofalowe skutki.

Korzystając z teorii, tłumaczymy, czym jest miasto.

Ożywiamy strukturę miasta, ingerując w terytoria zaniedbane.

Tworzymy płaszczyznę do publicznej debaty, której skutkiem będzie faktyczny wpływ na plany zagospodarowania przestrzeni publicznej.

Fundacja Wschód Sztuki

Krytyka Polityczna

Małopolski Instytut Kultury

Fundacja Splot

Serdecznie zapraszam na bloga tego - współtworzonego przeze mnie - projektu: www.projektmiejski.wordpress.com.

Czarne punkty Krakowa - zaproszenie na niedzielny spacer i poniedziałkową prezentację

C. Oldenburg, C. van Bruggen, Houseball, Bethlehemkirch-Platz, Mauerstrasse, Berlin, fot. Aneta Rostkowska.

Czarne punkty Krakowa, czyli kicz w przestrzeni miejskiej - spacer

21 czerwca 2009, godz. 14:00 - 15:30, początek: Pomnik Piotra Skargi, plac Marii Magdaleny

Od około dziesięciu lat w Krakowie lawinowo przybywa kontrowersyjnych realizacji, które negatywnie wpływają na jakość przestrzeni publicznej. Miejsca ich pojawienia się nazwaliśmy „czarnymi punktami”. „Czarne punkty” stawiane przy drogach oznaczają śmierć pasażerów, zaś te wyznaczone w mieście symbolizują śmierć tkanki urbanistycznej oraz dialogu publicznego.

Spacer po „czarnych punktach” Krakowa – wbrew swojej przytłaczającej nazwie – ma mieć charakter konstruktywny i doprowadzić do narodzin dialogu na temat estetyki przestrzeni publicznej.

Serdecznie zapraszamy tych, którym wygląd naszego miasta i tworzona przezeń atmosfera nie są obojętne.

Prowadzenie: Paweł Brożyński (Fundacja Splot).

Patronat: Krytyka Polityczna, Fundacja Wschód Sztuki.

Czarne punkty Krakowa - drogi wyjścia (prezentacja i dyskusja)

22 czerwca 2009, 18:00 - 20:00, Pawilon Wyspiański, ul. Grodzka

O polskiej pomnikomanii napisano już wiele i krytycznie. Niestety efekty medialnej dezaprobaty są znikome – wciąż stawiane są nowe pomniki i niewiele wskazuje na to, by sytuacja miała ulec zmianie. Są to na ogół solidne, wykonane z brązu rzeźby przedstawiające postacie. Idee czy wartości reprezentowane przez upamiętniane osoby są w tych pracach słabo zaznaczone: trudno bowiem uznać, że sam wygląd np. Jana Pawła II jest w stanie przekazać jakiekolwiek informacje o jego ekumenizmie, specyficznym poczuciu humoru, czy też roli, jaką odegrał w procesie upadku komunizmu w Polsce.

W trakcie spotkania – niejako w kontraście do realizacji przypomnianych w trakcie niedzielnego spaceru – zaprezentujemy powstałe w Europie rzeźby stanowiące przykłady udanego i twórczego podejścia do tematu. „Nowoczesne” pomniki – mimo że często nie są wizerunkami upamiętnianych osób – wyraźniej wskazują na wybrane aspekty ich życia (np. pomnik filozofa i wielbiciela muzyki T. Adorno we Frankfurcie tworzą biurko, krzesło i metronom umieszczone w szklanym sześcianie).

Pokażemy prace, które intrygując i wzbudzając emocje skłaniają do przemyśleń (m.in. pomnik ku czci prześladowanych homoseksualistów we Frankfurcie przedstawiający zranionego anioła). Oprócz pomników zajmować nas będą nietypowe rzeźby o lżejszej tematyce, czyniące przestrzeń publiczną miejscem atrakcyjnym i przyjaznym (m.in. gigantyczny popartowy krawat Claesa Oldenburga i Coosje van Bruggen w sercu frankfurckiego city).

Istotna będzie dla nas przy tym kwestia roli państwa, biznesu i organizacji pozarządowych w kształtowaniu przestrzeni publicznej.

W drugiej części spotkania w trakcie dyskusji spróbujemy wspólnie z Państwem, przy pomocy przedstawionego materiału, znaleźć tytułowe drogi wyjścia z impasowej sytuacji w Krakowie. 

Prowadzenie: Anna Będkowska, Aneta Rostkowska.

Organizacja: Fundacja Splot

Patronat: Krytyka Polityczna, Fundacja Wschód Sztuki.

Facebook:

http://www.facebook.com/event.php?eid=90536752964&ref=nf

http://www.facebook.com/event.php?eid=122159705408&ref=nf

Josef Voyvodik i Regine Prange w Bunkrze Sztuki

Serdecznie zapraszam na oba wykłady. Informacje poniżej.

Fundacja SPLOT zaprasza na wykład prof. Josefa Vojvodíka zatytułowany "Filozofia sztuki Georges'a Didi-Hubermana". Odczyt oraz spotkanie z wykładowcą odbędą się w poniedziałek 8 czerwca, w sali Klubu Bunkra Sztuki o godzinie 18.30.
Termin: 8 czerwca g.18.00
Miejsce: Klub Bunkra Sztuki

W centrum uwagi filozofa sztuki i teoretyka obrazu Georgesa Didi-Hubermana (ur. 1953), wykładowcy w École des Hautes Études en Sciences Sociales w Paryżu, znajduje się komplementarny związek wizualności z taktylnością, dotyku ze śladem, ciała z obrazem, widzialności z „czytelnością” obrazu. Oryginalność filozofii sztuki Didi-Hubermana polega na zasadniczo nowym, inwencyjnym „odczytaniu” wielkich osobowości historii i teorii sztuki XX wieku: Aby Warburga i Aloisa Riegla, a także Waltera Benjamina czy Georgesa Bataille.

Wykład koncentrować się będzie na jednym z głównych tematów refleksji Didi-Hubermana – materialności dzieła sztuki i dotyku/śladu – który zajmuje go przede wszystkim w katalogu wystawy L’Empreinte (Ślad, 1997), wznowionym niedawno pod tytułem Ressemblance par contact (Podobieństwo przez dotyk, 2008). Wyjątkowość oraz inspirujący potencjał podejścia Didi-Hubermana do form artystycznych polega między innymi na tym, że koncentruje się on właśnie na ich specyficznej materialności. Zajmując się przykładowo maskami pośmiertnymi czy figurami woskowymi, uznaje on odciskanie śladów za fundamentalny „paradygmat antropologiczny”, ukazując, iż ślad – mimo że deprecjonuje się go jako „prymitywizm” i „anachronizm” – ma wartość zasadniczą i kluczową.

Prof.Dr.Phil Josef Vojvodík – komparatysta, slawista, historyk sztuki. Specjalizuje się w teorii literatury oraz sztuk wizualnych, ekspert od czeskiej awangardy i surrealizmu okresu międzywojennego oraz powojennego. Jako badacz inspiruje się sztukami wizualnymi, literaturą oraz współczesną filozofią, głównie francuską. W 2007 roku w „Tekstach Drugich” ukazał się pierwszy i jak do tej pory jedyny przetłumaczony na polski tekst Josefa Vojvodíka Świat strachu i strach przed światem w czeskim surrealizmie lat 30. i 40. Mieszka w Bawarii. Obecnie pracuje w Pradze, Monachium i Salzburgu.

Wykład tłumaczony będzie na język polski.

Szczegółowy opis wykładu Josefa Vojvodíka

Wybrane publikacje:

• Symbolismus im Spannungsfeld zwischen ästhetischer und eschatologischer Existenz: Motivische Semantik im lyrischen Werk von Otokar Březina. 1. Aufl. München: Sagner Verlag, 1998.

• Od estetismu k eschatonu. Modely světa a existence v lyrickém díle Otokara Březiny. Rekonstrukce symbolických paradigmat. 1. vyd. Praha: Academia, 2004. (Od estetyzmu do eschatonu. Modele świata i egzystencji w twórczości lirycznej Otokara Březiny. Rekonstrukcja paradygmatów symbolicznych).
• Imagines corporis. Tělo v české moderně a avantgardě. 1. vyd. Brno: Teoretická knihovna, 2006. (Imagines corporis. Ciało w czeskiej modernie i awnagradzie)
• Proměny těla. K sémiotice tělesnosti v surrealistické lyrice Vítězslava Nezvala. In Srp, Karel a Bydžovská, Lenka. Český surrealismus 1929-1953. Praha: Galerie hl. města Prahy a Nakladatelství Argo, 1996. (Przemiany ciała. O semiotyce cielesności w surrealistycznej liryce Vítězslava Nezvala)

• Kosmos Anthropos aneb návrat (zapomenutého) těla. Slovo a smysl. Časopis pro mezioborová bohemistická studia, 2004, vol. 1, no. 1. (Kosmos Antrophos albo powrót /zapomnianego/ ciała).

• Jak rozumět rozumění? Slovo a smysl. Časopis pro mezioborová bohemistická studia, 2004, vol. 1, no. 1. (Jak rozumieć rozumienie?)

• Das Oneiroid als eine Erlebnismodalität des Imaginären? Zur Problematik des Traumerlebens in Jindřich Štyrskýs “Sny” (1925-1940). Anzeiger für Slawische Philologie, 2000-2001, vol. 28-29

• Pojetí struktury a uměleckého díla ve strukturální uměnovědě Hanse Sedlmayra ve srovnání se strukturální estetikou Jana Mukařovského. Umění, 1997, vol. 45. (Pojęcie struktury i dzieła sztuki w strukturalistycznej Kunstwissenschaft Hansa Sedlmayra w porównaniu z estetyką strukturalistyczną Jana Mukařovskiego)

Współorganizatorami projektu są Bunkier Sztuki, Massolit oraz Katedra Antropologii Literatury i Badań Kulturowych UJ.

Fundacja SPLOT zaprasza na ostatni przygotowany w ramach pierwszego etapu projektu DYSCYPLINY/SZTUKI wykład prof. Regine Prange - "Postacie odwrócone plecami w malarstwie i filmie od Caspara Davida Friedricha do Jean-Luca Godarda". Spotkanie odbędzie się we wtorek 9 czerwca, w sali Klubu Bunkra Sztuki o godzinie 18.30. Dyskusję poprowadzi Aneta Rostkowska.

Termin: 9 czerwca g.18.30
Miejsce: Klub Bunkra Sztuki

Oprócz przedstawiania rzeczywistości tradycyjne obrazy artystyczne – kreując fikcyjną przestrzeń – odnoszą się do samych siebie: z jednej strony odwołują się do tego, co na zewnątrz (za pomocą artystycznych konwencji), z drugiej jednak – chcą tworzyć zamknięte, autonomiczne całości o estetycznych walorach. Owo podwójne odsyłanie decyduje o wieloznaczności sztuki. Regine Prange korzystając z dorobku historii sztuki, estetyki oraz teorii filmu pokaże strukturę i zmiany tej wieloznaczności na przykładzie motywu postaci odwróconej plecami.

prof. Regine Prange – pracowniczka Goethe Universität we Frankfurcie nad Menem, historyczka sztuki, studiowała również socjologię i archeologię. Zajmuje się teorią sztuk plastycznych i filmu, sztuką nowoczesną, a także historią powstawania nauki o sztuce. Mieszka i pracuje we Frankfurcie nad Menem.

Wykład tłumaczony będzie na język polski.

Spotkanie i dyskusję poprowadzi Aneta Rostkowska.

Wybrane publikacje:

• Reflexion und Vision im Werk Caspar David Friedrichs. Zum Verhältnis von Fläche und Raum, in: Zeitschrift für Ästhetik und Allgemeine Kunstwissenschaft, 34/2. 1989, S. 280-310

• Das Kristalline Als Kunstsymbol Bruno Taut Und Paul Klee : Zur Reflexion Des Abstrakten in Kunst Und Kunsttheorie Der Moderne, 1991

• Jackson Pollock. Number 32, 1950. Die Malerei als Gegenwart, (Kunststück-Reihe, hg. von Michael Diers) Frankfurt a.M. 1996

• Der Verrat der Bilder: Foucault über Magritte, Rombach Verlag 2000

• Die Geburt der Kunstgeschichte. Philosophische Ästhetik und empirische Wissenschaft, Deubner Verlag, Köln 2004

• Buñuel – Magritte – Dali. Die surrealistische Montage in Film und Malerei, in: Das bewegte Bild. Film und Kunst, hrsg. von Klaus Krüger, Thomas Hensel und Tanja Michalsky, München 2006, S. 337-372.

• Das Ikonoklastische Bild:Piet Mondrian Und Die Selbstkritik Der Kunst, Fink Verlag 2006

• Kunstgeschichte 1750-1900. Eine kommentierte Anthologie, Darmstadt 2007

Współorganizatorami projektu są Bunkier Sztuki, Massolit oraz Polsko-Niemieckie Towarzystwo Akademickie

Warsztat Filozoficzne aspekty wartościowania sztuki współczesnej

Iole de Freitas, untitled, Documenta/Kassel, fot. Aneta Rostkowska

Serdecznie zapraszam na prowadzony przeze mnie i dr Andrzeja Nowaka warsztat poświęcony filozoficznym problemom związanym z ocenianiem sztuki współczesnej. Odbędzie się on w ramach V Zlotu Filozoficznego w Krakowie (www.zlot.obf.edu.pl). Poniżej opis:

Dla Boga wszystko jest piękne, dobre i sprawiedliwe,
ludzie natomiast jedne rzeczy uważają
za niesprawiedliwe, inne za słuszne.
- Heraklit

W świecie wszystko jest tak, jak jest (...);
nie ma w nim żadnej wartości –
a gdyby była, to nie miałaby wartości.
- Wittgenstein

Nigdy kontakt ze sztuką współczesną nie był łatwy i bezpieczny; takim też pozostał. Skala zagrożeń wydaje się dzisiaj nawet większa niż kiedykolwiek wcześniej. Lecz dlaczego​? I o jakich niebezpieczeństwach chce się tutaj mówić? Najpierw o tych, które wynikają z natury sztuki: niedefiniowalnej (co wykazywał Weitz) i nieprzewidywalnej (co podkreślał Bense). Przy niezwykle skróconej perspektywie teraźniejszości zawsze kłopotliwym okazuje się samo pytanie: czy to, co zaproponowano nam jako dzieło sztuki jest nim faktycznie? Filozoficzna estetyka oferuje tu wprawdzie pewne rozwiązania, jednak nie zawsze satysfakcjonują one zwykłego uczestnika życia artystycznego. W trakcie warsztatu to pytanie o istotę sztuki pojawi się w tle pytania innego: czy pojęcie dzieła sztuki można zneutralizować aksjologicznie i zastąpić kategorią faktu artystycznego, co ongiś sugerował Kossuth, a wyeksplikował Dickie?

To, co napisano nie dotyka jeszcze sedna sprawy. Rzecz w tym, że o ile nie bez racji w stałym kwestionowaniu własnych podstaw upatrywany bywa motor napędowy kultury europejskiej, o tyle o sztuce wolno powiedzieć, że co najmniej od kilku dziesięcioleci napędza ją uporczywe kwestionowanie własnej tożsamości. Ten stan rzeczy sprawia, że niezależnie od intencji i samoświadomości artystów ich produkcje nieuchronnie wywołują konfuzje. Można odnieść wrażenie, że sztuką ostatnich dziesięcioleci rządzi zasada realizmu paryskiej rewolty z roku 1968, ujmowana w figurę efektownego «oksymoronu»: Bądźmy realistami, żądajmy niemożliwego. Sztuka najnowsza w tym i takim szczególnym znaczeniu jest realistyczna: chce pozostać sztuką i być zarazem życiem, chce badać, poznawać, a nie być nauką, chce wpływać na bieg spraw społecznych, a trzymać się z dala od politycznego establishmentu, w końcu – gdy chodzi o artystyczny postmodernizm – sztuka chce być mocna niemocą, a w tym: chce by nieobecność reguły, była jednak regułą, by dekompozycja, była jednak zasadą kompozycji, by wartością (i to w ścisłym, a nie przenośnym znaczeniu) było dezawuowanie wartości. Oczywiście nie są to wszystkie «realistyczne» roszczenia i uroszczenia najnowszej sztuki. Lecz już tak krótka ich lista czyni zrozumiałym skalę trudności, z jakimi ma do czynienia współczesny czytelnik, widz lub słuchacz., nie tylko ten pytający o istotę sztuki.

Odnotowawszy to, docieramy do drugiego i ostatniego zarazem problemu, który ma zostać najpierw stematyzowany a następnie przedyskutowany w trakcie warsztatu. Jest nim kwestia warunków możliwości racjonalnego, relatywnie konkluzywnego i zarazem waloryzującego dyskursu o sztuce współczesnej. Podkreślmy: będziemy rozważać stosowne warunki możliwości, a nie faktyczność, ewentualnie iluzoryczność takiego dyskursu. To bowiem, że ma on miejsce jest faktem nie podlegającym dyskusji. Tam zaś, gdzie wydaje się, że ludzie oceniają, tam ludzie faktycznie oceniają.

Warsztat wpisuje się w intensywną ostatnio w polskim i zagranicznym świecie sztuki dyskusję nad możliwością obiektywnej oceny dzieł sztuki w obliczu niepewności kryteriów. Dyskusji tej towarzyszy refleksja nad przekształceniami społecznej roli krytyki sztuki, a także próba nowego sformułowania możliwości i zadań krytyka (patrz tom tekstów The State of Art Criticism pod redakcją Jamesa Elkinsa i Michaela Newmana, ostatni numer magazynu Frieze, w którym zamieszczono wywiad z Borisem Groysem na ten właśnie temat, czy strona www.krytykant.pl). W trakcie spotkania akcent położony zostanie na zazwyczaj nieuświadamiane filozoficzne założenia tej debaty. Spotkanie rozpocznie zdarzenie artystyczne. Następnie, w nawiązania do niektórych idei Fisha, realizowane będzie w kilku etapach «laboratorium» negocjowania sensu i wartości. W ostatniej części spotkania przewiduje się prezentację niektórych narzędzi filozoficznej analizy dyskursu oceniającego i zastosowanie ich do uzyskanego wcześniej materiału.

Do udziału zapraszamy wszystkie osoby interesujące się teorią sztuki, a zatem nie tylko filozofów, ale i: historyków sztuki, kulturoznawców, czy polonistów. Jako że omawiane zagadnienie posiada jasno określony wymiar praktyczny (praktyka krytyki sztuk wizualnych), miło nam będzie powitać osoby zajmujące się krytyką sztuki lub posiadające tego rodzaju plany.

Plan warsztatu:

1. Ogólne wprowadzenie w problematykę warsztatu na podstawie cytatów z Heraklita i Wittgensteina.

2. Zdarzenie artystyczne i wstępna dyskusja.

3. Wykład z elementami konwersatorium - podstawowe terminy i problemy związane z wartościowaniem:

wartość a wartościowanie;
kwestia dwubiegunowości wartości (Whitehead);
podział zdań na zdania o faktach i zdania o wartościach, kwestia jego sensowności, czy można przejść od pierwszych do drugich?;
przegląd koncepcji wartości;
problem kontekstu i selekcji kontekstu przy wartościowaniu;
poziomy wartościowania;
wartości estetyczne i artystyczne;
wartościowanie a interpretacja;
koło 'hermeneutyczne': momenty wartościujące w procesie interpretacji, interpretacja jako podstawa dla wartościowania

4. Dyskusja.

Warsztat rozpocznie się w sobotę 30 maja o godzinie 9.30 w galerii F.A.I.T, ul. Karmelicka 28 (ok. 15 minut drogi od Instytutu Filozofii UJ).
Zapisy: Aneta Rostkowska - anetarostkowska@gmail.com.

Mapka dojścia:
http://maps.google.pl/maps?f=d&source=s_d&saddr=krak%C3%B3w,+ul.+grodzka+52&daddr=krak%C3%B3w,+ul.+karmelicka+28&hl=pl&mra=ls&dirflg=w&sll=50.06155,19.9321&sspn=0.018293,0.055275&ie=UTF8&z=15

Patronat nad warsztatem sprawuje interdyscyplinarny kwartalnik kulturalny Splot (www.splot.art.pl).

Aneta Rostkowska, Andrzej J. Nowak

Projekt DYSCYPLINY SZTUKI - zaproszenie na dyskusję i wykład

Projekt DYSCYPLINY/SZTUKI przygotowany przez Fundację Splot (http://www.blogger.com/www.splot.art.pl) ma na celu prezentację i dyskusję różnorodnych stanowisk w obrębie teorii sztuki, a także innych nauk, których przedmiotem może stać się artefakt. W jego ramach odbędą się nie tylko spotkania z wybitnymi naukowcami, ale i dyskusje poświęcone istotnym tekstom. Wykłady odbywają się w Bunkrze Sztuki, natomiast dyskusje - w księgarni Massolit. U podłoża przedsięwzięcia leży przekonanie o konieczności analizy artefaktów reprezentujących poszczególne gatunki sztuki z perspektywy różnych dyscyplin naukowych, stąd jego nazwa - DYSCYPLINY/SZTUKI.
Projekt wpisuje się w nurt tzw. teorii obrazu, stosunkowo młodej (ostatnie 10-20 lat) i intensywnie rozwijającej się dziedziny, stawiającej sobie za cel kompleksową i krytyczną refleksję nad obrazem. Przedmiotem zainteresowania teoretyków obrazu są takie zagadnienia jak np. czym jest obraz, czym różni się on od tekstu, jaki jest status i funkcja obrazów w różnych czasach i dziedzinach. Od wcześniejszej refleksji nad obrazami (dokonywanej na przykład w ramach historii sztuki) odróżnia teorię obrazu to, że przedmiot jej analiz jest znacznie szerszy - refleksji poddane zostaje wszystko, co służy za narzędzie komunikacji wizualnej (od plakatów politycznych po diagramy naukowe i ilustracje z podręczników szkolnych). Ponadto na plan dalszy odsunięte zostają estetyczne walory badanych obiektów (w tradycyjnej historii sztuki uznawane za istotne i skutkujące wykluczeniem z obszaru refleksji sporej liczby obrazów nie spełniających wymogów estetycznych). Prowadzone w ramach teorii obrazu badania mają transdyscyplinarny charakter, skupiając przedstawicieli takich dziedzin, jak na przykład filozofia, antropologia, medioznawstwo czy wspomniana historia sztuki.
Geograficznie ujmując możemy wyróżnić dwa, w dużej mierze zbieżne co do zakresu poruszanych problemów nurty rozważań w teorii obrazu: pierwszy - zainicjowany przez kulturoznawców w Stanach Zjednoczonych - to tzw. studia wizualne, czy studia nad kulturą wizualną (visual studies/visual culture studies); drugi to - zainicjowana przez historyków sztuki i estetyków w krajach niemieckojęzycznych - wiedza o obrazie (Bildwissenschaft)). Nurt pierwszy ma wyraźne nacechowanie polityczne (dobrze widoczne na przykład w licznych analizach dokonywanych z perspektywy feministycznej, czy w próbach dowartościowania kultury popularnej, względnie kultury marginalizowanych dotąd grup społecznych). Nurt drugi z kolei częściej stawia pytania antropologiczne i metodologiczne.
Spotkania dyskusyjne odbywają się w poniedziałki o godz. 18.00 w księgarni Massolit. (uwaga! zaszła zmiana - godzina 18 a nie 16!) Każde spotkanie stanowi przygotowanie do odbywającego się tydzień później wykładu zaproszonego gościa:

1. 4.05. 2009 - Czym jest pole obrazowe? Spotkanie poświęcone będzie tekstowi Meyera Schapiro pt. On Some Problems in the Semiotics of Visual Art: Field and Vehicle in Image-Signs. Link do tekstu: http://www.box.net/shared/kamoiugn17 (hasło: parergon).

2. 18.05.2009 - Czy autor umarł? Spotkanie poświęcone będzie tekstowi Rolanda Barthesa pt. Śmierć autora. Link do tekstu: http://www.box.net/shared/sq2pprbbp1.

3. 1.06.2009 - Francuska teoria obrazu. Spotkanie poświęcone będzie filozofii obrazu G. Didi-Hubermana. Prosimy o przeczytanie przynajmniej jednego z dwóch tekstów:

a) Krótszy tekst w języku angielskim- G. Didi-Huberman, Before the Image, Before Time: The Sovereignity of Anachronism, w: Compelling Visuality. Work of Art in and out of History, red. Claire Farago, Robert Zwijnenberg, Minnesota University Press, Minneapolis, London 2003, s. 31-44.
Link: http://www.box.net/shared/4m8svsfuy3
Hasło: parergon.

b) Dłuższy tekst w języku polskim - fragment ostatniego rozdziału książki pt. Devant l'image, tłum. M. Loba, Artium Quaestiones 10/2000.
Link do części 1 tego tekstu: http://www.box.net/shared/syk347fbyq
Link do części 2 tego tekstu: http://rapidshare.com/files/236668739/Didi-Huberman2.rar.
Hasło: parergon.

Prowadzenie spotkań: Aneta Rostkowska.

Wykłady:

Wykłady odbywają się w Bunkrze Sztuki.

1.

11.05.2009, Bunkier Sztuki, godzina 18.

Wolfram Pichler Pole obrazowe w sztuce nowoczesnej.

Czym jest pole obrazowe? Jak było definiowane i jakie jego koncepcje rozwinęły się w sztuce nowoczesnej? Podstawowymi czynnikami konstytuującymi pole obrazowe są: płaszczyzna, granice, pozycja elementów i skala. Układ elementów tworzących pole obrazowe może zmierzać do harmonii i organicznej symetrii, jak gałęzie legendarnego drzewa Pieta Mondriana, lub mieć charakter amorficzny, jak malarstwo Władysława Strzemińskiego, dla którego drzewo - jako harmonijny twór natury - uosabiało właśnie to, czym sztuka nie jest. Pole obrazowe może stać się również - jak w koncepcji meksykańskiego artysty Gabriela Orozco - platformą akcji, polem gry, poetycko porównanym do szachownicy z figurą skoczka, którego ruch jest dla Orozco metaforą trójwymiarowości. Wolfram Pichler - odwołując się między innymi do koncepcji Meyera Schapiro i Yves-Alaina Bois - zaprezentuje historię sztuki nowoczesnej, napisaną przez pryzmat rozwoju pól obrazowych oraz systemów, jakie mogą one tworzyć.

dr Wolfram Pichler - pracownik Universität Wien, historyk sztuki, filozof, stypendysta Max-Planck-Institut oraz Harvard University, były działacz Greenpeace. Studiował również archeologię i matematykę. W swoim podejściu do sztuki łączy humanistykę z naukami ścisłymi (prowadząc między innymi zajęcia na temat sztuki inspirowanej wstęgą Möbiusa). Swoją pracę doktorską poświęcił problemowi redukcji realizmu poprzez przekształcenia kolorystycznej warstwy obrazu w twórczości Caravaggia i Goi. Od kilku lat zajmuje się przede wszystkim teorią obrazu. Obecnie pisze posłowie do najnowszej książki redagowanej przez Jamesa Elkinsa (School of the Art Institute of Chicago) What is an Image? Mieszka w Wiedniu.

Najważniejsze publikacje:

Topologische Konfigurationen des Denkens und der Kunst (Topologiczne konfiguracje myślenia i sztuki)

Piet Mondrian, Komposition mit Doppellinie und Blau oraz Bruce Nauman, Fox Wheel w: Museum Moderner Kunst: Die Sammlung, Wien 2001 pod red. Lóránd Hegyi

Schmutz und Schminke. Über Goya, w: Neue Rundschau, 110/4 (1999), S. 112-130

Bildoberflächen, topologisch gewendet. Zur Kunstgeschichte des Möbiusbandes seit ca. 1935, in: Thomas Eder und Juliane Vogel (Hrsg.): Lob der Oberfläche. Zum Werk Elfriede Jelineks (w druku)

Poetik des Entzugs (razem ze Stefanem Neunerem), w: Bruce Nauman. Audio-Video Underground Chamber, hg. von Achim Hochdörfer, Nürnberg 2005, S. 30-123.

2.

25.05.2009

Stanisław Czekalski, Wizualna intertekstualność

Wyjaśnianie historycznie zaistniałych wpływów pomiędzy dziełami sztuki, było dominującą postawą badawczą w klasycznej, formalistycznej historii sztuki bazującej na pojęciu stylu oraz koncepcjach Heinricha Wölflina i Ernsta H. Gombricha. Utopijna w swej naturze wpływologia, została poddana w drugiej połowie XX wieku ostrej krytyce. Alternatywnego modelu mówienia o relacjach między obrazami, dostarczyła teoria literatury wraz z koncepcją intertekstualności wypracowaną przez Julię Kristevę, Rolanda Barthes'a oraz Jacques'a Derridę. Stanisław Czekalski odwołując się do swojej książki Intertekstualność i malarstwo, skonfrontuje podczas wykładu dwie przeciwstawne strategie mówienia o sztuce, jakimi są wpływologia i intertekstualność, pokazując jednocześnie w jaki sposób koncepcję wypracowaną na gruncie teorii literatury można przeszczepić na grunt teorii sztuk wizualnych, wprowadzając pojęcie wizualnej intertekstualności.

prof. Stanisław Czekalski - historyk sztuki, pracownik Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, stypendysta Central European University w Pradze oraz Getty Summer Institute in Visual and Cultural Studies. Specjalista od polskiego fotomontażu dwudziestolecia międzywojennego, od kilku lat zajmuje się przede wszystkim teorią i metodologią historii sztuki. Autor jednej z najważniejszych książek w polskiej historii sztuki ostatnich lat pt. Intertekstualność i malarstwo. Problemy badań nad związkami międzyobrazowymi, w której rozważa i poddaje krytycznej analizie najważniejsze teorie związków pomiędzy obrazami. Mieszka w Poznaniu.

Najważniejsze publikacje:

Fotomontaż polski okresu dwudziestolecia międzywojennego, Poznań 2000

Intertekstualność i malarstwo. Problemy badań nad związkami międzyobrazowymi, Poznań 2006

Cóż po Derridzie u Brysona?, w: Historia sztuki po Derridzie, red. Ł. Kiepuszewski, Poznań 2006

Niech spoczywa… Analiza hermeneutyczna obrazu Wilhelma Sasnala Bez tytułu (Andrzej), Arteon, 2008, 3 (95).

Między językiem a światem. Poematy obrazowe poetyzmu, Artium Quaestiones VII,

Poznań 1995

Nie ma nic poza galerią. Gramatologia, intertekstualność, związki międzyobrazowe, w: Twarzą w twarz z obrazem, red. M. Poprzęcka, Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Warszawa 2003

3.

8.06.2009

Doc. Josef Vojvodik - Fenomenologia śladu Georgesa Didi-Hubermana wobec problematyki donacji według Jean-Luc Mariona.

Prowadzenie: Hanna Marciniak.

doc. Josef Vojvodik - komparatysta, slawista, historyk sztuki. Specjalizuje się w teorii literatury oraz sztuk wizualnych, ekspert od czeskiej awangardy i surrealizmu okresu międzywojennego. Jako badacz inspiruje się sztukami wizualnymi, literaturą oraz współczesną filozofią, głównie francuską. W 2007 roku w Tekstach Drugich ukazał się pierwszy i jak do tej pory jedyny przetłumaczony na polski tekst Josef Vojvodika Świat strachu i strach przed światem w czeskim surrealizmie lat 30. i 40. Mieszka w Bawarii, obecnie pracuje w Pradze, Monachium i Salzburgu.

Hanna Marciniak - absolwentka filologii polskiej i czeskiej, doktorantka literaturoznawstwa na Wydziale Polonistyki UJ, tłumaczka. Stypendystka FNP (2009), dwukrotna stypendystka MNiSW oraz Uniwersytetu Karola w Pradze. Autorka książki Inwencje i repetycje. Formy doświadczenia poetyckiego w twórczości Juliana Przybosia (w druku) oraz szeregu artykułów w czasopismach naukowych („Teksty Drugie”, „Ruch Literacki”, „Slovo a smysl”, „Podteksty” i in.). Interesuje się m.in. czeskim surrealizmem i teoriami awangardy; aktualnie zajmuje się dyskursami autobiograficznymi w polskiej i czeskiej poezji późnej nowoczesności.

4.

9.06.2009

Regine Prange - Dzieło otwarte czy zamknięte? W kierunku historycznego ujęcia samoodniesienia obrazów - na przykładach postaci odwróconych plecami (Sinnoffenheit oder Sinnverneinung? Zur Historizität bildlicher Selbstreferenz - das Beispiel der Rückenfigur)

Prowadzenie: Aneta Rostkowska.

prof. Regine Prange - pracownik Goethe Universität we Frankfurcie nad Menem, historyk sztuki, studiowała również socjologię i archeologię. Zajmuje się teorią sztuk plastycznych i filmu, sztuką nowoczesną, a także historią powstawania nauki o sztuce. Mieszka i pracuje we Frankfurcie.

Najważniejsze publikacje:

Das Kristalline als Kunstsymbol - Bruno Taut und Paul Klee. Zur Reflexion des Abstrakten in Kunst und Kunsttheorie der Moderne, Hildesheim 1991

Jackson Pollock. Number 32, 1950. Die Malerei als Gegenwart, (Kunststück-Reihe, hg. von Michael Diers) Frankfurt a.M. 1996

Der Verrat der Bilder. Foucault über Magritte, (Rombach Wissenschaft. Reihe Quellen zur Kunst, hg. von Norberto Gramaccini), Freiburg 2000

Die Geburt der Kunstgeschichte. Philosophische Ästhetik und empirische Wissenschaft, Köln 2004

Das ikonoklastische Bild. Piet Mondrian und die Selbstkritik der Kunst, München 2006

Kunstgeschichte 1750-1900. Eine kommentierte Anthologie, Darmstadt 2007

Po wykładach będzie możliwość porozmawiania z zaproszonymi gośćmi.

Projekt koordynują Małgorzata Jędrzejczyk i Paweł Brożyński.

Serdecznie zapraszamy!

Warsztat Filozoficzne aspekty wartościowania sztuki współczesnej

Iole de Freitas, untitled, Documenta/Kassel, fot. Aneta Rostkowska

Serdecznie zapraszam na prowadzony przeze mnie i dr Andrzeja Nowaka warsztat poświęcony filozoficznym problemom związanym z ocenianiem sztuki współczesnej. Warsztat odbędzie się w ramach V Zlotu Filozoficznego w Krakowie. Bliższe informacje na stronie: www.zlot.obf.edu.pl. Poniżej opis warsztatu:

Dla Boga wszystko jest piękne, dobre i sprawiedliwe,
ludzie natomiast jedne rzeczy uważają
za niesprawiedliwe, inne za słuszne.
- Heraklit

W świecie wszystko jest tak, jak jest (...);
nie ma w nim żadnej wartości –
a gdyby była, to nie miałaby wartości.
- Wittgenstein

Nigdy kontakt ze sztuką współczesną nie był łatwy i bezpieczny; takim też pozostał. Skala za­grożeń wydaje się dzisiaj nawet większa niż kiedykolwiek wcześniej. Lecz dlaczego​? I o jakich nie­bezpieczeństwach chce się tutaj mówić? Najpierw o tych, które wynikają z natury sztuki: niede­finiowalnej (co wykazywał Weitz) i nieprzewidywalnej (co podkreślał Bense). Przy niezwykle skróconej perspektywie teraźniejszości zawsze kłopotliwym okazuje się samo pytanie: czy to, co zaproponowano nam jako dzieło sztuki jest nim faktycznie? Filozoficzna estetyka oferuje tu wprawdzie pewne rozwiązania, jednak nie zawsze satysfakcjonują one zwykłego uczestnika życia artystycznego. W trakcie warsztatu to pytanie o istotę sztuki pojawi się w tle pytania innego: czy pojęcie dzieła sztuki można zneutralizować aksjologicznie i zastąpić kategorią faktu artystycznego, co ongiś sugerował Kossuth, a wyeksplikował Dickie.

To, co napisano nie dotyka jeszcze sedna sprawy. Rzecz w tym, że o ile nie bez racji w stałym kwestionowaniu własnych podstaw upatrywany bywa motor napędowy kultury europejskiej, o tyle o sztuce wolno powiedzieć, że co najmniej od kilku dziesięcioleci napędza ją uporczywe kwes­tionowanie własnej tożsamości. Ten stan rzeczy sprawia, że niezależnie od intencji i samoświadomości artystów ich produkcje nieuchronnie wywołują konfuzje. Można odnieść wrażenie, że sztuką ostatnich dziesięcioleci rządzi zasada realizmu paryskiej rewolty z roku 1968, ujmowana w figurę efektownego «oksymoronu»: Bądźmy realistami, żądajmy niemożliwego. Sztuka najnowsza w tym i takim szczegól­nym znaczeniu jest realistyczna: chce pozostać sztuką i być zarazem życiem, chce badać, poznawać, a nie być nauką, chce wpływać na bieg spraw społecznych, a trzymać się z dala od politycznego establishmentu, w końcu – gdy chodzi o artystyczny postmodernizm – sztuka chce być mocna niemocą, a w tym: chce by nieobecność reguły, była jednak regułą, by dekompozycja, była jednak zasadą kompozycji, by wartością (i to w ścisłym, a nie przenośnym znaczeniu) było dezawuowanie wartości. Oczywiście nie są to wszystkie «realistyczne» roszczenia i uroszczenia najnowszej sztuki. Lecz już tak krótka ich lista czyni zrozumiałym skalę trudności, z jakimi ma do czynienia współczesny czytelnik, widz lub słuchacz., nie tylko ten pytający o istotę sztuki.

Odnotowawszy to, docieramy do drugiego i ostatniego zarazem problemu, który ma zostać najpierw stematyzowany a następnie przedyskutowany w trakcie warsztatu. Jest nim kwestia warunków możliwości racjo­nalnego, relatywnie konkluzywnego i zarazem waloryzującego dyskursu o sztuce współczesnej. Pod­kreślmy: będziemy rozważać stosowne warunki możliwości, a nie faktyczność, ewentualnie iluzoryczność takiego dyskursu. To bowiem, że ma on miejsce jest faktem nie podlegającym dyskusji. Tam zaś, gdzie wydaje się, że ludzie oceniają, tam ludzie faktycznie oceniają.

Warsztat wpisuje się w intensywną ostatnio w polskim i zagranicznym świecie sztuki dyskusję nad możliwością obiektywnej oceny dzieł sztuki w obliczu niepewności kryteriów. Dyskusji tej towarzyszy refleksja nad przekształceniami społecznej roli krytyki sztuki, a także próba nowego sformułowania możliwości i zadań krytyka (patrz tom tekstów The State of Art Criticism pod redakcją Jamesa Elkinsa i Michaela Newmana, ostatni numer magazynu Frieze, w którym zamieszczono wywiad z Borisem Groysem na ten właśnie temat, czy strona www.krytykant.pl). W trakcie spotkania akcent położony zostanie na zazwyczaj nieuświadamiane filozoficzne założenia tej debaty.Spotkanie rozpocznie Prowokacja grupy krakowskich twórców młodego pokolenia („prowo­kacja” w etymologicznym sensie słowa). Następnie, w nawiązania do niektórych idei Fisha, reali­zowane będzie w kilku etapach «laboratorium» negocjowania sensu i wartości. Tu przewidziany jest dialog z artystami, którzy najpierw przedstawią uczestnikom wydarzenia zamierzony przez nich artystyczny kontekst «prowokacji». W ostatniej części spotkania przewiduje się prezentację niektórych narzędzi filozoficznej analizy dyskursu oceniającego i zastosowanie ich do uzyskanego wcześniej materiału.

Do udziału zapraszamy wszystkie osoby interesujące się teorią sztuki, a zatem nie tylko filozofów, ale i: historyków sztuki, kulturoznawców, czy polonistów. Jako że omawiane zagadnienie posiada jasno określony wymiar praktyczny (praktyka krytyki sztuk wizualnych), miło nam będzie powitać osoby zajmujące się krytyką sztuki lub posiadające tego rodzaju plany. Warsztat odbędzie się w dniu 30 maja 2009 r. w godz. 10-14.30. Zapisy: Dorota Przygucka - przygucka@gmail.com.

Patronat nad warsztatem sprawuje interdyscyplinarny kwartalnik kulturalny Splot (www.splot.art.pl).

Andrzej J. Nowak, Aneta Rostkowska

„Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o teorii sztuki, ale baliście się zapytać” - trzecie spotkanie

Źródło: http://www.leseditionsdeminuit.com/f/index.php?sp=livAut&auteur_id=1524.

Zapraszam na kolejne spotkanie poświęcone teorii sztuki.  Tym razem przedmiotem dyskusji będzie inspirowana Freudowską psychoanalizą teoria interpretacji francuskiego historyka i filozofa sztuki Georgesa Didi-Hubermana. 

Jedna z jego książek ukazała się ostatnio w Universitasie: http://www.universitas.com.pl/szukaj?t=didi&szukaj=1&a=19.

Dyskusja dotyczyć będzie krótkiego (w pliku jest więcej stron!) fragmentu książki pt. Devant l'image, przetłumaczonego przez M. Lobę i opublikowanego w Artium Quaestiones nr 10/2000: strony 229 do 250. Link do pliku: http://www.box.net/shared/syk347fbyq (hasło: parergon).

Termin: 22 stycznia, czwartek, godz. 18.30, Instytut Filozofii UJ, ul. Grodzka 52, sala 93 (drugie piętro).

Na spotkaniu przedstawię również większy projekt dot. teorii sztuki z udziałem gości zagranicznych, który będzie realizowany w następnym semestrze.

Zapraszam również te osoby, które nie były na poprzednich spotkaniach.

Link do strony grupy na facebooku: http://www.facebook.com/group.php?gid=41240841930.

Link do strony spotkania na facebooku: http://www.facebook.com/event.php?eid=75204365328.

Forma i treść w dziele sztuki czyli o złudzeniu obiektywizmu

Marcin Maciejowski „Shostakovich 5th Symphony” Źródło: http://artbazaar.blogspot.com/2008/11/zblia-si-charytatywny-weekend-aukcyjny.html

Tekst umieściłam na Forum Krytyków Arteonu. Zapraszam do dyskusji :-) Link:

http://www.arteon.pl/forum.php?id_note=99

Anne D’Alleva, "Metody i teorie historii sztuki" / Jutta Held, Norbert Schneider, "Grundzüge der Kunstwissenschaft" (2)

Tym razem kilka słów o drugiej z wymienionych książek. Powiem wprost: jeśli warto uczyć się języka niemieckiego, to m.in. dla takich publikacji: obszernych, wnikliwych, rzetelnie i kompetentnie napisanych. Nasi zachodni sąsiedzi naprawdę znają się na rzeczy.

Książka składa się z 10 rozdziałów o następujących tematach:

1. Czym jest sztuka? – dzieje pojęcia „sztuka” przed awangardą i po.

2. Dziedziny przedmiotowe i porządkujące zasady historii sztuki – omówiono architekturę, rzeźbę, malarstwo, grafikę i nowe media.

3. Przestrzenny i czasowy wymiar sztuki – omówienie problemów związanych z dzieleniem sztuki według obszarów i epok.

4. Socjologiczne aspekty sztuki związane z jej produkcją i recepcją: instytucje, mecenat, rynek sztuki, krytyka sztuki, pojęcie i historia kanonu.

5. Udostępnianie i przechowywanie sztuki.

6. Dzieło sztuki – aspekt materialny i idealny (treść, forma, kompozycja).

7. Problematyka stylu.

8. Podstawy i perspektywy analizy obrazu – omówiono 3 modele analizy obrazu wypracowane przez: Hansa Sedlmayera, Kurta Baucha, Erwina Panofsky’ego; dzieło sztuki jako znak i miejsce spotkania różnych dyskursów (problem kontekstu).

9. Przykład analizy obrazu: Tycjan, Obdzieranie Marsjasza ze skóry.

10. Modele teoretyczne w dyskusjach nad sztuką: psychologia sztuki, neurobiologiczna refleksja nad sztuką, marksizm, feminizm i gender studies, teoria kulturowa, postkolonializm, wiedza o obrazie i studia nad kulturą wizualną.

Autorzy próbowali uwzględnić zarówno kwestie natury systematycznej, jak i historycznej, nie wzbraniając się przy tym od własnych komentarzy i krytyk. Całość dopełnia ponad 70-stronicowa bibliografia i indeks osobowy.

Widać, że publikacja ta obejmuje znacznie więcej tematów niż książka d’Allevej, której zakres ogranicza się w zasadzie do rozdziałów 8-10. Co szczególnie podoba mi się w tej książce to krytyczne uwzględnienie rezultatów dociekań tzw. nowej historii sztuki (nurt w historii sztuki powstały w latach 60-tych, postulujący gruntowne przemyślenie jej metodologicznych podstaw) oraz silny akcent położony na różne aspekty funkcjonowania sztuki w społeczeństwie (socjologiczne, ekonomiczne, polityczne itp). Na uwagę zasługuje ostatni rozdział prezentujący najnowsze sposoby myślenia o sztuce.

Jeśli chodzi o wady, to jest ich niewiele: rozdział poświęcony semiotyce jest bardzo ubogi – uwzględniono jedynie jej odmianę strukturalistyczną i poststrukturalistyczną; dziwią niektóre przyporządkowania autorów (Riegla i Woelfflina pominięto w rozdziale o formie i przypisano do rozważań o stylu); powierzchownie potraktowano estetykę Kanta (ujmując go jako zdecydowanego formalistę estetycznego) i Hegla (pominięto tezę o przeszłościowym charakterze sztuki). Ale to są w zasadzie mało ważne szczegóły.

Słowem: polecam!

(Przy okazji – niezły jest wybór książek zagranicznych  w internetowym sklepie Empiku, zaskoczyli mnie również szybką dostawą i korzystnymi cenami, mają nawet w ofercie powyższe kompendium: http://www.empik.com/grundzuge-der-kunstwissenschaft-z-importu,970827,p)

Fenomen Simona Schamy

Mało osób fascynuje mnie ostatnio tak jak Simon Schama. Ten angielski historyk i krytyk sztuki od wielu lat przybliża sztukę niezorientowanej publiczności. W Polsce ukazała się ostatnio seria płyt DVD z jego udziałem (do kupienia w Empiku). Zaangażowanie Schamy w próby wyjaśnienia o co chodzi np. w sztuce abstrakcyjnej jest doprawdy imponujące. Oto mała próbka dotycząca malarstwa Rothko (początek filmu):

Reszta na YouTube oraz od 3 lutego w TVP2.

A to moje ulubione fragmenty (końcówka), muzyka: Daniel Giorgetti:

Egzaltacja, pretensjonalność, momentami nawet kicz (ach ta muzyka sfer i progi wieczności ;-)))) - nie mówiąc o upraszczającym charakterze - wypowiedzi Schamy, może wielu razić (szczególnie tych bardziej obeznanych ze sztuką). Niemniej jednak może również zaintrygować, wzbudzić entuzjazm i ciekawość. Brakuje mi takiego zaangażowania i towarzyszącej mu wyrazistej retoryki w wielu tekstach i programach popularyzujących sztukę w Polsce. Słowem, brakuje mi kogoś takiego jak Schama w naszym kraju, kogoś kto - ryzykując wyśmianie przez profesjonalistów - będzie potrafił wzbudzić autentyczne zainteresowanie sztuką. Szczególnie polska sztuka współczesna, przedmiot licznych stereotypów, uprzedzeń i powierzchownych krytyk, mogłaby na tego typu prezentacji skorzystać. 

„Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o teorii sztuki, ale baliście się zapytać” - drugie spotkanie

Czy dzieło sztuki to wyłącznie materialny przedmiot?

Czy dzieło sztuki jest znakiem?

Jak rozumiał znak F. de Saussure, a jak C.S. Peirce i jakie konsekwencje może to mieć dla naszego rozumienia sztuki? 

Czy semiotyka nadaje się tylko do analizy sztuki współczesnej, czy również do innej sztuki, np. średniowiecznej? 

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Miło mi zaprosić wszystkich zainteresowanych na drugie interdyscyplinarne spotkanie z cyklu:

"Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o teorii sztuki, ale baliście się zapytać" 

poświęcone tekstowi Mieke Bal i Normana Brysona pt.  Semiotics and Art History.

Termin: 5 grudnia (piątek), godz. 20.00. Spotykamy się w sali 93 Instytutu Filozofii UJ, ul. Grodzka 52 (drugie piętro).

Na spotkaniu będziemy dyskutować nad podrozdziałami 4 i 5 tekstu (strony: 188 – 195).
Mile widziane są również osoby, które nie były na pierwszym spotkaniu.

Adres strony grupy dyskusyjnej i spotkania na Facebooku:

http://www.facebook.com/group.php?gid=41240841930

http://www.facebook.com/event.php?eid=46535681095

Link umożliwiający ściągnięcie tekstu z internetu dostępny jest tutaj: (uwaga, plik otwiera się po podaniu hasła, które brzmi: parergon)
http://www.box.net/shared/8kjjvd8l7n#tekst1, a także tutaj:
http://uj.academia.edu/AnetaRostkowska/Teaching.

Teczki z tekstem znajdują się w następujących miejscach:

1. W hallu biblioteki Instytutu Filozofii UJ, ul. Grodzka 52 (na regale za wejściem po prawej stronie).
2. W bibliotece Instytutu Historii Sztuki UJ, ul. Grodzka 53.
3. W czytelni Wydziału Polonistyki, ul. Gołębia 20, I piętro, s. 17.

Mieke Bal zajmuje się teorią literatury, teorią sztuk wizualnych i analizą kultury. Jest profesorem teorii literatury na Universiteit van Amsterdam oraz założycielką Amsterdam School for Cultural Analysis, Theory and Interpretation (ASCA). Napisała m.in: Narratologie: essais sur la signification narrative dans quatre romans modernes (1977), Lethal Love: Feminist Literary Readings of Biblical Love Stories (1987), Reading 'Rembrandt': Beyond the Word-Image Opposition (1991, 1994), The Mottled Screen: Reading Proust Visually (1997), Quoting Caravaggio: Contemporary Art, Preposterous History (1999). Jest także artystką wideo.

Norman Bryson zajmuje się sztuką XVIII wieku, teorią krytyczną, sztuką współczesną i teorią obrazu. Jest profesorem historii, teorii i krytyki sztuki na University of California w San Diego. Uczył m.in. w Cambridge, Rochester i Londynie. Napisał m.in.: Word and Image: French Painting of the Ancien Régime (1981), Tradition and Desire: From David to Delacroix (1984), Vision and Painting: The Logic of the Gaze (1986), Looking at the Overlooked: Four Essays on Still Life Painting (1990), Gender and Power in Recent Japanese Visual Fields (2003).

„Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o teorii sztuki, ale baliście się zapytać” - pierwsze spotkanie

Czy semiotyka może być użyteczna w badaniu sztuki?
Czym jest kontekst, w którym sytuujemy dzieło sztuki analizując je?
Czy określanie kontekstu jest zabiegiem o charakterze interpretacyjnym?
Czy o dziele sztuki można powiedzieć, co się zechce?
Czy analizując dzieło sztuki powinniśmy zawsze kierować się intencją bądź życiorysem autora?
-----------------------------------------------------------------------------

Zapraszam na pierwsze interdyscyplinarne spotkanie z cyklu:
„Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o teorii sztuki, ale baliście się zapytać”,
poświęcone tekstowi Mieke Bal i Normana Brysona pt. Semiotics and Art History. Na spotkaniu dyskutować będziemy nad pierwszymi trzema podrozdziałami tej pracy (strony: 174 - 188).

Termin: 21 listopada (piątek), godzina 20.00, spotykamy się przed wejściem do pokoju 26 w Instytucie Filozofii UJ, ul. Grodzka 52 (pierwsze piętro, należy skręcić w prawo).

Teczki z tekstem będą od czwartku 13.11 znajdować się w następujących miejscach:
1. W hallu biblioteki Instytutu Filozofii UJ, ul. Grodzka 52 (na regale za wejściem po prawej stronie).
2. W bibliotece Instytutu Historii Sztuki UJ, ul. Grodzka 53.
3. W czytelni Wydziału Polonistyki, ul. Gołębia 20, I piętro, s. 17.

Link umożliwiający ściągnięcie tekstu z internetu dostępny jest tutaj: (uwaga, plik otwiera się po podaniu hasła, które brzmi: parergon)
http://www.box.net/shared/8kjjvd8l7n#tekst1, a także tutaj:
http://uj.academia.edu/AnetaRostkowska/Teaching.

Mieke Bal zajmuje się teorią literatury, teorią sztuk wizualnych i analizą kultury. Jest profesorem teorii literatury na Universiteit van Amsterdam oraz założycielką Amsterdam School for Cultural Analysis, Theory and Interpretation (ASCA). Napisała m.in: Narratologie: essais sur la signification narrative dans quatre romans modernes (1977), Lethal Love: Feminist Literary Readings of Biblical Love Stories (1987), Reading 'Rembrandt': Beyond the Word-Image Opposition (1991, 1994), The Mottled Screen: Reading Proust Visually (1997), Quoting Caravaggio: Contemporary Art, Preposterous History (1999). Jest także artystką wideo.

Norman Bryson zajmuje się sztuką XVIII wieku, teorią krytyczną, sztuką współczesną i teorią obrazu. Jest profesorem historii, teorii i krytyki sztuki na University of California w San Diego. Uczył m.in. w Cambridge, Rochester i Londynie. Napisał m.in.: Word and Image: French Painting of the Ancien Régime (1981), Tradition and Desire: From David to Delacroix (1984), Vision and Painting: The Logic of the Gaze (1986), Looking at the Overlooked: Four Essays on Still Life Painting (1990), Gender and Power in Recent Japanese Visual Fields (2003).

PS Ciekawe, czy ktoś zgadnie, kogo przedstawia zdjęcie? To jedno z moich ulubionych, niedługo zresztą o nim tu napiszę.

Co może, a czego nie może historia sztuki, czyli uwagi do pewnej (tym razem dobrej :-)) recenzji

Na stronie Obiegu pojawiła się recenzja książki Ewy Wójtowicz o net arcie napisana przez Łukasza Białkowskiego (http://www.obieg.pl/book/08101001.php). To bardzo dobry tekst poruszający kwestie o znacznie szerszym zasięgu niż zalety i wady recenzowanej pozycji. Chciałabym odnieść się do jednej z tych kwestii. Otóż autor recenzji uważa, że historia sztuki z istoty nie jest w stanie ująć sztuki internetu:

„Gdy próbujemy opisywać sztukę sieci z punktu widzenia historii sztuki i jej kontekstów interpretacyjnych, stajemy przed dylematem: zjeść ciasteczko czy mieć ciasteczko? Z każdą nową wypowiedzią, która omawia net art w kontekście zinstytucjonalizowanej sztuki, tego ciasteczka jest coraz mniej, bo powoli pożera je instytucja. Dlatego, jeśli musimy (a chyba musimy) tematyzować i oswajać tę przestrzeń, powinniśmy raczej szukać perspektyw, które - inaczej niż optyka historii sztuki - będą szanować jej specyfikę i zachowają jej autonomię.”

Argumentów za tą tezą jest kilka. Po pierwsze, autor pisze, że historyk sztuki z konieczności pomijać musi kontekst pozaartystyczny, który akurat w przypadku sztuki sieci jest niezwykle istotny:

"Mimo, że Ewa Wójtowicz jest kulturoznawczynią, swoją książkę napisała z perspektywy historyczki sztuki. Oznacza to, że stara się umieścić net art w łańcuchu następujących po sobie wydarzeń w ramach pola sztuki. Stąd więcej w jej książce rozważań nad naturą medium, wpływami wcześniejszej sztuki na net art, niż opisu pozaartystycznych fenomenów kulturowych. Ewa Wójtowicz traktuje sztukę sieciową jako formę kulturowego zapośredniczenia, którą można interpretować niemalże w taki sam sposób jak prace futurystów czy kubistów. Abstrahuje od związków nowych mediów ze stylem życia, szybkością technologicznych i kulturowych transformacji, otwieraniem się przestrzeni publicznej, aktywizacją obywateli, multikulturowością, wzrastającym tempem życia, czyli kulturą "płynnej tożsamości", według określenia Zygmunta Baumana."

Myślę, że historyk sztuki wcale tego kontekstu pomijać nie musi. Mniej więcej od jakichś trzydziestu lat historycy sztuki starają się tego nie robić. Za przykład służyć mogą takie prace jak np. Michaela Baxandalla Painting and Experience in Fifteenth-Century Italy, Svetlany Alpers Rembrandt’s Enterprise: The Studio and the Market, czy np. Image of the People: Gustave Courbet and the 1848 Revolution T.J.Clarka. Sądzę więc, że należałoby raczej powiedzieć, iż autorka książki reprezentuje pewną określoną metodologiczną opcję w ramach historii sztuki – opcję, której przedstawiciele koncentrują się na estetycznych aspektach sztuki, usiłując przy tym ująć jej dzieje w ściśle linearny sposób.

Drugi argument ma już nieco szerszy zasięg:„

"Historia sztuki i związany z nią dyskurs krytyki artystycznej proponują (...) hierarchie, lansują mody, dezawuują gusta, by uzasadnić, że właśnie "ten" a nie jakiś inny twórca powinien znaleźć się w przestrzeni wystawienniczej.”
„W sztuce sieci najciekawsze jest to, że może ona funkcjonować w opozycji do instytucjonalnego, tradycyjnego systemu wystawienniczego.”

Argument polega zatem na uznaniu, że dyskurs historii sztuki uwikłany jest w mechanizmy świata sztuki (np.  hierarchizuje przestrzeń sztuki), a ponieważ część net artu w takie mechanizmy nie jest uwikłana (funkcjonując poza artystycznym obiegiem), dyskurs historii sztuki nie jest w stanie go ująć. Nie wiem, czy moja rekonstrukcja jest poprawna (Łukaszu! koryguj w razie czego :-)). Tak czy inaczej jest to argument bardzo dyskusyjny. Opiera się on na następujących przesłankach:

1. Historia sztuki jest uwikłana w mechanizmy świata sztuki, ponieważ kreuje obowiązujące w nim hierarchie.

2. a) Część sztuki sieci nie jest uwikłana w mechanizmy świata sztuki. b) Sztuka sieci ma w zakresie funkcjonowania poza mechanizmami świata sztuki szczególny potencjał związany z właściwościami internetu.

3. Coś, co jest uwikłane w mechanizmy świata sztuki nie jest w stanie ująć czegoś, co nie podlega tym mechanizmom.

ad. 1 Myślę, że ta przesłanka jest zbyt ogólna. Od jakiegoś już czasu historia sztuki usiłuje odżegnać się od jasnych hierarchizacji i objąć swym zasięgiem prace dotychczas pomijane (ze względu na niespełnianie obowiązujących standardów estetycznych), ale mimo to interesujące. Rozwój tzw. nauki o obrazie (Bildwissenschaft/visual studies) jest tego dowodem – na tym polu widać dużą aktywność historyków sztuki właśnie (np. Jamesa Elkinsa, Georgesa Didi-Hubermana czy Hansa Beltinga). Poza tym - czy historia sztuki - nawet jeśli hierarchizuje - jest rzeczywiście tak bardzo uwikłana w mechanizmy świata sztuki? Wszak często sprzeciwia się ona tym mechanizmom - nie akceptuje dzieł, które na ich fali stały się popularne itd.. itp.. Chyba należałoby tutaj oddzielić mechanizmy akademickiego (historyczno-sztucznego) pola sztuki od mechanizmów działających w galeriach i muzeach??

ad. 2 I ta przesłanka budzi moje wątpliwości: otóż wcale nie jestem przekonana, czy sztuka netu nie jest uwikłana w mechanizmy świata sztuki. Autor recenzji zdaje się uważać, że medium internetowe to przestrzeń totalnej wolności, często funkcjonująca poza mechanizmami świata sztuki. Moim zdaniem tak nie jest - niestety samo umieszczenie jakiejkolwiek pracy artystycznej w necie nie wystarczy do jej efektywnego 'zafunkcjonowania' - wszak ktoś jeszcze musi na tę stronę kiedyś wejść - a do tego potrzebny jest 'support' w postaci np. linków na innych stronach (o sztuce przecież!), odp.owiedniego pozycjonowania strony itd.. I tu działają mechanizmy - tyle, że są one czasem znacznie trudniejsze do prześledzenia niż mechanizmy pozanetowe. Myślę, że błędne jest tak radykalne oddzielanie świata internetu od świata 'realnego' pod tym względem (ciekawa audycja na ten temat w TOK FM: http://serwisy.gazeta.pl/tokfm/4,,,,,5838318.html).

ad. 3 Tu muszę przyznać też mam watpliwości. Nawet jeśli 'oficjalnie' działam w obrębie jakiegoś - dajmy na to akademickiego - pola społecznego, to mogę się od jego mechanizmów niekiedy dystansować. Chyba, że zakładamy jakiś ostry determinizm?